Nga Taiatea Wharekura logo

Nga Taiatea Wharekura

Waikato

Nga Taiatea Wharekura ERO Report

Education Review Office reviews for Nga Taiatea Wharekura in Waikato, New Zealand.

Review 25 June 2024

Latest

Mana Uri Report

1 He Kupu Arataki

Kua mahi ngātahi Te Tari Arotake Mātauranga, ngā whānau, ngā kaiārahi, ngā kaimahi me ngā hapori ki te whakawhanake i ngā tirohanga aromātai e whai wāhi nui ai ki te hāpai i te kawenga takohanga me te whakapaitanga, ki te tautuhi i te ahu whakamua, ā, ki te whakapakari ake hoki i te āheinga ki te aromātai. Ka whakarato ngā pūrongo a Te Tari Arotake Mātauranga i ngā mōhiohio mātuatua mā ngā whānau, mā ngā hapū, me ngā iwi. 

2 Te Horopaki 

“E puta ki Taiātea”

E tū ana a Ngā Taiātea Wharekura ki Rotokauri, i Kirikiriroa. E whakarato ana te kura i te mātauranga kaupapa Māori ki ngā uri o ngā tau 9 ki te 13. He tūnga whakahirahira tō Ngā Taiātea Wharekura i roto i te mana whenua o Ngāti Māhanga, ā, ka whai wāhi atu ki ngā wawata o Te Kīngitanga me Tainui waka whānui. E whakapuaki ake ana te tauākī ‘E puta ki Taiātea’ i te tirohanga kia rite ngā uri katoa ki te mahi hei painga mō te tangata, ki te whakatairanga, ā, ki te ārahi hoki. 

I te arotakenga Mana Poumarumaru a Te Tari Arotake Mātauranga i te Whiringa-ā-rangi o te tau 2023, i tautuhia e Te Tari Arotake Mātauranga me te ohu kaitiaki, ko ngā kaupapa whakapaitanga matua o te kura, ko te:

  • arotake i ngā whakaritenga aromatawai, kia rite ai mō ngā whakarerekētanga ki Te Taumata Mātauranga ā-Motu kua Taea e tīmatahia ana hei te tau 2024, me te
  • arotake i te hōtaka whakaakoranga, hōtaka ako hoki mō te tau 9 me te tau 10. 

Kei te kaha ahu whakamua ngā kaiārahi me ngā kaiako i ngā whakapaitanga ki aua whakaritenga. 

3 Te Aronga o te Aromātai

He pēhea rawa te eke panuku o te uri hei kaiārahi whakapau werawera mō te tangata, e whakaū ana i tōna mauri ki onamata, me tōna aronga ki anamata?

E whiwhi ana ngā uri i ngā pūmanawa papai e hāpai ana i tō rātou whakawhanaketanga hei kaiārahi whakapau werawera mō te tangata, e whakaū ana i tōna mauri ki onamata, me tōna aronga ki anamata.

4 Ngā Whakaaturanga Mana Uri

E whakatairangatia ana te tuakiri me te pitomata o ngā uri mā ngā whai wāhitanga ako kua pou herea ki te tukuihotanga. Kua pou herea ngā whakaakoranga me ngā akoranga ki te reo Māori, ki ngā tikanga Māori, me te mātauranga e toro atu ana ki ngā Pūkenga Ako, ki ngā Uaratanga, ki te Tukuihotanga me te Ara Whai Oranga (PUTA). Kei te tākare te whai wāhi atu a ngā uri ki te mātauranga ki te kura, ki te hapori whānui, ā, ki ngā huihuinga hoki a te iwi, pērā i ngā Poukai me ngā Koroneihana. Ka whakarato ngā kaiako i ngā wheako ā-rehe e akiaki ana i ngā uri ki te toro hōhonu atu ki ngā kaupapa. Ka whakanuia te whanaungatanga e ngā uri me ngā kaiako. Ko Poutuwhakaaro te uaratanga e pā ana ki te pono, te kawenga, te tauutuutu, te whanaungatanga me te aroha, ā, e pou here ana i ngā wheako o ngā uri i roto i te mātauranga. 

E hāpaitia ana, e whakamanahia ana ngā uri kia puāwai ai rātou ki tētahi taiao e aro nui ana ki te ahurea me te mātauranga. Aromatawaihia ai, arumia ai, pūrongohia ai hoki ngā paetae ākonga i ia te wā. He Rautaki Ako, he mahere takitahi hoki tā ia uri, hei ārahi, hei aroturuki i tā rātou ahu whakamua ki te whakatutuki i ō rātou wawata, me tā rātou whakatakoto whāinga. He mahi e tuitui ana i te whai wāhi mai a te whānau, i ngā whakaaro huritao o ngā uri, me te aromātai. Whakapuakihia ai ngā Rautaki Ako ki te taha o ngā whānau i ia tau, hei whakanui i te ahu whakamua me te tupu. He aronga ki te whakarite i tētahi tūāpapa whakaioio mō ngā uri o ngā Tau 9 me te 10, hei hāpai i tō rātou mōhiotanga me ō rātou pūkenga, i a rātou e ahu whakamua ana ki te whakatutuki i Te Taumata Mātauranga ā-Motu kua Taea. 

E tino tautokona ana te kōkiri a ngā uri i ō rātou huarahi ki anamata. Ko ngā hōtaka o Te Waharoa he whai wāhitanga mō ngā uri ki te whakamātau i ngā tūmomo mahi i te hapori. Ka whai wāhi atu hoki ngā uri ki te tangongitanga o ngā wheako e hāpai ana i tā rātou whakatutukitanga o te Taumata 1, te Taumata 2, me te Taumata 3 o Te Taumata Mātauranga ā-Motu kua Taea. He tino pūkenga ō ngā kaiako ki te kōkiri i te ārahitanga o ngā uri i ā rātou ake akoranga, ā, ka whakatakoto ngātahi i ngā tūmanako ako. Ka kitea ki ngā uri tō rātou tino māramatanga ki ngā paerewa paetae, ki te taumata o ā rātou ake mahi, me ngā mahi ka whāia tonuhia e rātou hei whakatutuki i ō rātou ake whāinga ako. Ka kitea ki ngā hōtuku a te kura, kei te pai ngā whakatutukitanga o ngā uri i roto i te Pāngarau me te Reo Matatini i roto i te roanga o te wā. I te tau 2023, he tata ki te 56% o ngā uri i whakatutuki i te Taumata 1 o Te Taumata Mātauranga ā-Motu kua Taea, me te rironga o te nuinga o rātou i ngā whakamanatanga, ā, e 92% o ngā uri i whakatutuki i te Taumata 2 o Te Taumata Mātauranga ā-Motu kua Taea. E 85% o ngā uri i whakatutuki i te Taumata 3 o Te Taumata Mātauranga ā-Motu kua Taea, ā, tata ki te katoa o rātou i whiwhi hoki i ngā whakamanatanga, arā, he tino whakapikitanga ake tēnā i ngā whakamanatanga i riro i te tau 2022. I whiwhi te 45.5% o ngā uri i te Tiwhikete Whakauru Whare Wānanga. 

Ngā Whakaritenga Matua ka whai ake 

He wā pai tēnei ki te whakapakari ake i te whai wāhi mai a te whānau ki ngā whakataunga. Ko te wawata o te whānau me ngā uri, kia rumakina rātou ki tētahi taiao e whakapuaki ana i te marau ā-kura kua pou herea ki te mātauranga Māori. Me whakarite tonu ngā kaiārahi o te kura i ngā whai wāhitanga mō te whānau ki te toro atu ki te ao o te kura, ā, me whai hoki i ō rātou whakaaro mō te whakatinanatanga o te aronga rautaki ki te kura. 

5 Te Whakatau a Te Poumarumaru ki ngā Wāhanga Tautukunga

I mua i te aromātai, i whakatutukihia e te poari me ngā tumuaki he Tauāki Kupu Tūturu a Te Poumarumaru, me tētahi Rārangi Arowhai Tātari Whaiaro. I roto i aua tuhinga i oati rātou i whāia e rātou ngā huarahi whai take hei whakatutuki i ā rātou herenga ā-ture e pā ana ki:

  • ngā whakahaere a te poari
  • te marautanga
  • ngā whakahaere mō te hauora, te haumaru, me te oranga tinana
  • ngā whakahaere o ngā kaimahi
  • ngā whakahaere o te pūtea
  • ngā whakahaere o ngā rawa.

I te wā o te aromātai, i whakamātauhia e Te Tari Arotake Mātauranga ngā āhuatanga i raro iho nei, i te mea he nui te pānga o ēnei ki te haumaru me te waiora o ngā ākonga: 

  • te haumaru aronganui o ngā ākonga (tāpiri atu ki te ārai i ngā mahi whakawetiweti me ngā mahi whakaaito);
  • te haumaru ā-tinana o ngā ākonga;
  • te rēhitatanga o ngā kaiako;
  • ngā tukanga ki te whakatū kaimahi;
  • te whakaunu, te aukati, te pana me te whakarerenga.
  • te taetae atu ki te kura
  • te whakatutukitanga o ngā kaupapa here a te kura i ngā herenga o te Children’s Act 2014

6 Te Taunakitanga

I whakawhanakehia e Te Tari Arotake Mātauranga te taunakitanga e whai ake nei, arā, kia:

  • whakawhanake Te Poumarumaru, rātou ko ngā kaiārahi, ko ngā kaiako hoki i tētahi mahere e whakatutuki ai i te whakaritenga matua i tautuhia ai ki tēnei pūrongo kia whāia. 

Darcy Te Hau
Toka ā Nuku 
Te Uepū-a-Motu – Māori Services

25 Pipiri 2024

7 Ngā kōrero e pā ana ki te kura

Te tūwāhiKei Rotokauri, i KirikiriroaTe tau a te Tāhuhu o te Mātauranga 488Te tūmomo kuraHe kura tuarua(Tau 9-13)Te tokomaha o ngā ākonga o te kura286Ngā hononga ā-iwiMāori 100%Ngā āhuatanga motuhakeNgā Kura ā IwiTe wā i te kura te rōpū arotakeHaratua 2024Te wā o tēnei pūrongo 25 Pipiri 2024Ngā pūrongo o mua a Te Tari Arotake Mātauranga  Arotake Mātauranga – Mana Poumarumaru, Poutū-te-rangi 2024; Arotake Mātauranga, Kohi-tātea 2020, Arotake Mātauranga, Pipiri 2013

1 Introduction

The Education Review Office (ERO) in collaboration with whānau, leaders, kaimahi and their communities develop evaluation insights that foster accountability and improvement, identify progress and build evaluation capability. ERO’s reports provide important information for whānau, hapū and iwi. 

2 Context 

“E Puta Ki Taiātea”

Ngā Taiātea Wharekura is situated in Rotokauri, Hamilton. The kura provides kaupapa Māori education to uri in Years 9-13. Ngā Taiātea Wharekura holds a significant place within the mana whenua of Ngāti Māhanga, contributing to the aspirations of Kīngitanga and the wider Tainui waka. ‘E puta ki Taiātea’ expresses the vision that all uri will be prepared to serve, uplift and lead.

In the November 2023 Manam Poumarumaru ERO review, ERO and the ohu kaitiaki identified the kura improvement priorities were to:

  • review assessment practices to be prepared for the changes to National Certificates in Educational Achievement (NCEA) coming in to effect in 2024, and
  • review teaching and learning programmes in Years 9 and 10.

Leaders and kaiako are making steady progress with improving these practices.

3 Evaluation Focus

How well do uri achieve their potential as servant leaders who are ancestrally driven and future focussed?

Uri are acquiring positive attributes that assist their development as ancestrally driven and future focused servant leaders. 

4 Mana Uri Key Findings

Uri identity and potential is enhanced through learning opportunities underpinned by tukuihotanga. Pūkenga Ako, Uaratanga, Tukuihotanga and Ara Whai Oranga (PUTA) based mātauranga, te reo and tīkanga Māori underpin teaching and learning. Uri enthusiastically participate in education at kura, in the wider community and at iwi events such as Poukai and Koroneihana. Kaiako provide hands-on experiences that encourage uri to delve more deeply into the kaupapa. Whanaungatanga is highly valued by uri and kaiako. The uaratanga of Te Poutuwhakaaro which include pono, kawenga, tauutuutu, whanaungatanga and aroha underpin uri experience in education.

Uri are supported and empowered to thrive in an environment that is culturally and academically responsive. Student achievement is regularly assessed, tracked and reported. Uri have Rautaki Ako, individualised plans, to guide and monitor their progress toward achieving their aspirations and set goals. This practice requires whānau collaboration and uri reflection and evaluation. Rautaki Ako are shared twice annually with whānau to celebrate progress and growth. There is a focus on establishing a solid foundation for uri in Years 9 and 10 to support their knowledge and skills as they work toward achieving the National Certificate of Educational Achievement (NCEA).

Uri determining their future pathways are well-supported. Waharoa-Gateway programmes provide uri  with opportunities to gain work experience in the community. Uri also engage in a varied range of experiences that support their achievement in NCEA Levels 1, 2 and 3. Uri leading their own learning is skilfully facilitated by kaiako and includes co-constructing learning expectations. Uri demonstrate a high degree of understanding of achievement standards, where they are at and what they need to work on to accomplish their individual learning goals. Kura data shows uri achieve well in Numeracy and Literacy over time. In 2023, nearly 56% of uri achieved NCEA Level 1, most with endorsements and 92% of uri achieved NCEA Level 2. 85% achieved NCEA Level 3 and almost all with endorsements, a notable increase in endorsements compared with 2022. 45.5% of uri gained University Entrance (UE). 

Key Next Steps

It is timely to strengthen whānau engagement in decision-making. Whānau and uri aspire to be immersed in an environment where the marau ā-kura is underpinned by mātauranga Māori. Kura leaders should continue to create opportunities for whānau engagement in the life of the kura and to seek their voice to inform the strategic direction of the kura. 

5 Te Poumarumaru Assurance on Legal Requirement

Before the evaluation, the board of trustees and tumuaki completed the ERO Te Poumarumaru Assurance Statement and Self-Audit Checklists. In these documents they attested that they had taken all reasonable steps to meet their legislative obligations related to: 

  • board administration
  • curriculum
  • management of health, safety and welfare
  • personnel management
  • financial management
  • asset management. 

During the evaluation, ERO checked the following items because they have a potentially high impact on student safety and wellbeing: 

  • emotional safety of students (including prevention of bullying and sexual harassment)
  • physical safety of students
  • teacher registration
  • processes for appointing staff
  • stand-downs, suspensions, expulsions and exclusions
  • attendance
  • school policies in relation to meeting the requirements of the Children’s Act 2014. 

6 Recommendation

ERO developed the following recommendation:

  • that the Poumarumaru, leaders and kaiako develop a plan to address the key next step identified in this report.

 Darcy Te Hau 
Toka-ā-Nuku – Director
Te Uepū ā-Motu – Māori Review Services

25 June 2024

7 Information about the kura

LocationRotokauri, HamiltonMinistry of Education profile number488Kura typeSecondary (Years 9-13)Kura roll286Ethnic compositionMāori 100% Special featuresDesignated Character- Kura ā IwiReview team on siteMay 2024Date of this report25 June 2024Most recent ERO report(s)Education Review - Mana Poumarumaru, March 2024; Education Review, January 2020; Education Review, June 2013 

 

Read the full report on ero.govt.nz →

ERO report information is sourced from the Education Review Office.