Review 27 August 2024
LatestNgā Kitenga Arotake Report
1 He Kupu Arataki
Kua mahi ngātahi Te Tari Arotake Mātauranga, ngā whānau, ngā kaiārahi, ngā kaimahi me ngā hapori ki te whakawhanake i ngā tirohanga aromātai e whai wāhi nui ai ki te hāpai i te kawenga takohanga me te whakapaitanga, ki te tautuhi i te ahu whakamua, ā, ki te whakapakari ake hoki i te āheinga ki te aromātai. E hāngai ana tēnei pūrongo ki ā rātou pūnaha, ki ā rātou whakaritenga, me ā rātou mahi whakahaere. Ka whakarato ngā pūrongo a Te Tari Arotake Mātauranga i ngā mōhiohio mātuatua mā ngā whānau, mā ngā hapū, me ngā iwi.
2 Te Horopaki
“Hinemihi i te ao, Hinemihi i te pō”
E tū ana Te Kura o Ngāpuke ki Ngāpuke, e pā tata atu ana i Taumarunui. He kura tuatahi tēnei e whakarato ana i te mātauranga rumaki reo Māori o te Taumata 2 mō ngā uri o ngā tau 1 ki te 8. He wāhanga wharekura hoki tō te kura mō ngā uri o ngā tau 9 ki te 13, ā, kei raro i te maru o Te Kura o Hīrangi.
3 Te Aronga o te Aromātai
He pēhea rawa te whakaatu mai a ngā uri i tō rātou whai tukuihotanga, i tō rātou whakaaweawe hoki?
Ka kitea ki ngā uri tō rātou ngākau nuitanga ki te ako i a Hinemihi, ā, e whanake ana rātou hei kaitiaki i ngā taonga tuku iho.
4 Ngā Whakaaturanga
E ako ana ngā uri ki tētahi taiao e tautāwhi ana i te Hinemihitanga, ā, e whakatairanga ana hoki i te reo Māori. Kua waihangatia e te whānau me ngā kaiārahi o te kura te marau me te taiao e kōkiri ana i tō rātou wawata kia tū hei kura rumaki reo Māori katoa hei te tau 2028. E whai wāhi nui ana, e eke panuku ana hoki ngā uri o ngā tau 1 ki te 5, mā roto mai i ngā wāhi ako e kaha whakatairanga ana i te reo Māori. E whakaakona ana ngā uri o ngā tau 6 ki te 8 mā te reo Māori me te reo Pākehā. Ka whai pānga tino nui te marae me te hapori whānui ki ngā wheako ahurea e whakaratohia ana mō ngā uri. He whai wāhitanga mō ngā uri ki te ārahi i ngā haka pōhiri, i ngā mōteatea, me ngā waiata tautoko, ā, kei te piki haere tō rātou tūmāia. Ka rongo rātou i te reo me ngā tikanga Māori e ahu mai ai i te marae. Ka kawe māoriori nei ngā uri i ngā tūranga me ngā kawenga mahi hei kaitiaki o tō rātou marae. E whanake ana te ngākau titikaha o ngā ākonga hei uri o Hinemihi.
Ngā Whakaritenga Matua ka whai ake
Me titiro wawe ki te ahu whakamua me ngā whakatutukitanga o ngā uri ki ngā tau 6 ki te 8. Ki tā ngā hōtuku o te kura mō te mutunga o te tau 2023, kāhore te nuinga o ngā uri i whakatutuki i ngā tūmanako o te kura i roto i te reo matatini me te pāngarau. Me titiro wawe ki te whakatakoto i ngā taumata mātauranga, ā, ki te whakamahere hoki mō ngā whakapaitanga, heoi, kei te ngoikore aua tūāhuatanga i tēnei wā. Kāhore te mahere rautaki e tautuhi ana, e arotahi ana rānei ki ngā matea o ngā uri katoa, ki ngā wāhanga rānei o te marau e tohu ana i ngā rerekētanga. Kāhore hoki te mahere rautaki e whakatakoto ana i ngā tūmanako teitei ki te whakatere i te ahu whakamua o ngā uri e tika ana. Kua tae ki te wā kia whakawhanake, kia whakatinana hoki ngā kaiārahi o te kura i tētahi mahere e whakapai ai i te whakaako, ā, e whakatere ai i te ahu whakamua hoki o aua uri. Me hāpai ake i ngā uri ki te eke ki ō rātou tino pūmanawa.
Me tautoko Te Poumarumaru me ngā kaiārahi ki te kawe ake i ō rātou tūranga kia whai hua ake ai. Me whai māramatanga ake Te Poumarumaru ki ō rātou tūranga me ā rātou kawenga, ā, me kaha ake te mahi ngātahi. Kāhore te tumuaki i toro atu ki ngā kaitiaki mō te whakawhanaketanga o te mahere rautaki a te kura. Me whai wāhi hoki te whānau me te hapori o te kura ki te whakapuaki i ō rātou whāinga me ō rātou wawata, ā, me whai pānga hoki ērā ki te mahere rautaki me te mahere ā-tau. Kua ngoikore te whakatinanatanga o te mahere rautaki me te mahere ā-tau, ā, kāhore hoki i ū ki te rārangi arotake kaupapa here. Nā tēnā, kua heke te āhua o ngā rawa i te kura, ā, kua pupū ake ngā tūāhuatanga maha e whakamōrearea ana i ngā uri. Kāhore ngā kaupapa here matua katoa o te hauora me te haumaru e whakatutuki ana i ngā herenga ā-ture. Kāhore anō ngā mema o Te Poumarumaru kia kawe i te whakahaere āhua mahi ā-tau mō te tumuaki. E mōhio ana ngā kaitiaki, me whai tautoko rātou, me whai tuhinga ārahi papai hoki rātou, kia pai ake ai tā rātou kawe atu i ō rātou tūranga. Kua whakamōrearea i te noho haumaru o ngā uri.
5 Te Whakatau a Te Poumarumaru ki ngā Wāhanga Tautukunga
I mua i te aromātai, i whakatutukihia e te poari kaitiaki me te tumuaki he Tauāki Kupu Tūturu a Te Poumarumaru me tētahi Rārangi Arowhai Tātari Whaiaro. I roto i aua tuhinga i oati rātou i whāia e rātou ngā huarahi whai take hei whakatutuki i ā rātou herenga ā-ture e pā ana ki:
- ngā whakahaere a te poari
- te marautanga
- ngā whakahaere mō te hauora, te haumaru, me te oranga tinana
- ngā whakahaere o ngā kaimahi
- ngā whakahaere o te pūtea
- ngā whakahaere o ngā rawa.
I te wā o te aromātai, i whakamātauhia e Te Tari Arotake Mātauranga ngā āhuatanga i raro iho nei, i te mea he nui te pānga o ēnei ki te haumaru me te waiora o ngā ākonga:
- te haumaru aronganui o ngā ākonga (tāpiri atu ki te ārai i ngā mahi whakawetiweti me ngā mahi whakaaito)
- te haumaru ā-tinana o ngā ākonga
- ngā rēhita a ngā kaiako
- te tukanga whakatū kaimahi
- te whakaunu, te aukati, te pana me te whakarerenga
- te tae ā-tinana atu a ngā ākonga ki te kura
- te whakatutukitanga o ngā kaupapa here o te kura i ngā tikanga o te Children's Act 2014.
Kua tahuri pai Te Poumarumaru me te tumuaki ki ngā whakaaturanga a Te Tari Arotake Mātauranga, ā, kua hui tahi, kua tīmata kē hoki ki te whakatutuki haere i ngā wāhanga herenga ā-ture me ngā take i tautuhia ai kia whakatikaina. Kua whai kirimina ratonga rātou ki te taha o School Docs, ā, hei te Here-turi-kōkā o te tau 2024 taua kirimina tīmata ai. He huarahi ka whai wāhi atu ki te hāpai i te whakamaheretanga me te aroturukitanga o tētahi mahere mahi a te poari, ā, ka whakaū hoki i tētahi rārangi arotake me te aromātai o roto. Whai muri i te aromātai a Te Tari Arotake Mātauranga ki te kura tonu, kua whakaratohia e te tumuaki ngā whakaaturanga e tohu ana i te whai wāhi atu a ngā kaimahi ki ngā whakangungu e pā ana ki te Safeguarding Children me te Child Protection eLearning. Kei ngā kaimahi whakaako katoa ngā tiwhikete mahi o te wā, ā, kua whakatakotohia ngā tukanga kia arowhaingia e ngā pirihimana ngā kaimahi o te kura kāhore e whakaako ana.
Hei whakatutuki i ngā herenga ā-ture, me tahuri rātou ki te:
- arotake i te tumuaki i ia tau, mā ngā paerewa ngaio katoa e pā ana ki ngā Tumuaki
[Te Kahiti o Aotearoa me ngā Kirimina mō te Whiwhi Mahi e whai pānga ana] - whakawhanake – ki te taha o te tumuaki, ngā kaimahi whakaako, me te hapori o te kura – tētahi mahere rautaki e whakatakoto ana i ā rātou mahi ki te whakatinana i Ngā Kaupapa Matua ā-Motu mō te Mātauranga me te Ako, mā roto mai i ā rātou kaupapa here, i ā rātou mahere, me ā rātou hōtaka, tae atu ki te marau, te aromatawai, me te whakawhanaketanga ngaio o ngā kaimahi
[s138(1) me te (2) Te Ture Mātauranga me te Whakangungu 2020] - whakapūmau i te haere tonutanga o tētahi hōtaka arotake whaiaro e pā ana ki ngā kaupapa here, ngā mahere, me ngā hōtaka, tae atu ki te aromātai i ngā mōhiohio aromatawai o te kounga pai mō te ahu whakamua me ngā paetae a ngā ākonga
[s138(1) Te Ture Mātauranga me te Whakangungu 2020] - āta whakatau i tētahi mahere ohotata mō te wāhi mahi. Me whakatakoto te mahere ohotata i ngā tukanga ohotata, tae atu ki ngā aronga ka whai hua ina pupū ake tētahi ohotata, ki ngā tukanga hōneatanga, ki ngā tukanga mō te whakamōhio wawe i ngā ratonga ohotata, me ngā tukanga whakaora, tukanga āwhina hoki
[s127 (1)(b) Te Ture Mātauranga me te Whakangungu, Te Ture mō te Hauora me te Haumaru i te Mahi 2015] - ū ki te tikanga ki te whakapūmau i tētahi tauākī mō te whakapuakitanga o te marau hauora, i ia rua tau koni atu rānei, whai muri i te whakawhitiwhiti kōrero ki te hapori o te kura.
[s91 Te Ture Mātauranga me te Whakangungu 2020]
6 Te Taunakitanga
Ko ngā taunaki o ERO, kia mahi te tumuaki, poumarumaru, te roopu hāpai, Ngā Kura-ā-iwi, me te Te Whakarōputanga Kaitiaki Kura o Aotearoa ki te whakawaihanga he māhere rautaki hei whakatutuki I ngā Herenga-ā-ture o te pūrongo nei.
Rita Walker
Toka ā Nuku Whakakapi
Te Uepū-a-Motu – Māori Services
27 Hereturikōkā 2024
7 Ngā kōrero e pā ana ki te kura
| Te tūwāhi | Kei Ngāpuke, ki Taumarunui |
| Te tau a te Tāhuhu o te Mātauranga | 1847 |
| Te tūmomo kura | He kura tuatahi (Tau 1-8) |
| Te tokomaha o ngā ākonga o te kura | 52 |
| Ngā hononga ā-iwi | Māori 52 |
| Ngā āhuatanga motuhake | Ngā Kura ā-Iwi |
| Te wā i te kura te rōpū arotake | Pipiri 2024 |
| Te wā o tēnei pūrongo | 27 Hereturikōkā 2024 |
| Ngā pūrongo o mua | Arotake Mātauranga, Haratua 2019; Arotake Mātauranga, Hōngongoi 2017; Arotake Mātauranga, Pipiri 2014 |
1 Introduction
The Education Review Office (ERO) in collaboration with whānau, leaders, kaimahi and their communities develop evaluation insights that foster accountability and improvement, identify progress and build evaluation capability. This report reflects their systems, operations and management practices. The ERO reports provide important information for whānau, hapū and iwi.
2 Context
“Hinemihi i te ao, Hinemihi i te pō”
Te Kura o Ngāpuke is in Ngāpuke, near Taumarunui. It is a full primary school, providing Level 2 immersion Māori education, for uri in Years 1-8. The kura also has a wharekura provision for uri Years 9-13 as a satellite site linked to Te Kura o Hirangi.
3 Evaluation Focus
How well do uri show they are culturally autonomous and influential?
Uri show keen interest in learning about Hinemihi and are developing as kaitiaki and cultural guardians.
4 Findings
Uri learn in an environment that embraces Hinemihitanga and promotes te reo Māori. Whānau and school leaders have designed a curriculum and environment to progress their aspiration of becoming a te reo Māori total immersion kura by 2028. Uri in Years 1 to 5 enjoy and progress well in learning spaces permeated by te reo Māori. Uri in Years 6 to 8 are taught in both te reo Māori and the English language. The marae and wider community play a critical role in providing uri with cultural experiences. Uri have opportunities to lead haka pōhiri, mōteatea and waiata tautoko with increasing confidence. They are exposed to te reo and tikanga Māori associated with the marae. Uri naturally assume roles and responsibilities as guardians of their marae. Uri are developing confidence as uri of Hinemihi.
Key Next Steps
Progress and achievement for uri in Years 6-8 requires immediate action. The end of 2023 kura data shows the majority of uri did not meet kura expectations in literacy and numeracy. Academic target setting and planning for improvement requires urgent attention, currently these lack rigour. The strategic plan does not identify or focus on all uri needs or curriculum areas where disparities occur. And it does not set high expectations for accelerating the progress of those uri who require this. It is time for kura leaders to develop and implement a plan to improve teaching and accelerate the progress of these uri. Uri require more support to reach their full potential.
The poumarumaru and leadership require support to undertake their roles efficiently. Poumarumaru need to understand their roles and responsibilities better and more collaborative practice is required. The tumuaki has not included trustees in the development of the kura strategic plan. The kura whānau and community should also have opportunities to express their goals and aspirations, and these should influence strategic and annual planning. Implementation of strategic and annual planning has lacked rigour and a schedule of policy review has not been maintained. This has resulted in the kura physical environment falling into disrepair and presenting several hazards to uri. Not all key health and safety policies meet legislative requirements. Poumarumaru members have not undertaken annual performance management of the tumuaki. Trustees are aware they need support and better guiding documentation to carry out their roles well. Uri safety has been at risk.
5 Te Poumarumaru Assurance on Legal Requirements
Before the evaluation, the board of trustees and tumuaki completed the ERO Te Poumarumaru Assurance Statement and Self-Audit Checklists. In these documents they attested that they had taken all reasonable steps to meet their legislative obligations related to:
- board administration
- curriculum
- management of health, safety and welfare
- personnel management
- financial management
- asset management.
During the evaluation, ERO checked at the following items because they have a potentially high impact on student safety and wellbeing:
- emotional safety of students (including prevention of bullying and sexual harassment)
- physical safety of students
- teacher registration
- processes for appointing staff
- stand-downs, suspensions, expulsions and exclusions
- attendance
- school policies in relation to meeting the requirements of the Children’s Act 2014.
The poumarumaru and the tumuaki have responded positively to the ERO findings and have met and begun to take steps to address the non-compliances and concerns identified. They have entered into a service agreement with SchoolDocs, the agreement commences from August 2024. This should assist with planning and monitoring a board workplan and maintaining a schedule of review and internal evaluation. Since the onsite phase of the ERO evaluation the tumuaki has provided evidence showing staff have undergone Safeguarding Children and Child Protection eLearning training. All teaching staff have current practising certificates and processes are in place for police vetting non-teaching staff.
Actions for Compliance
To meet compliance requirements, they must:
- annually assess the tumuaki against all the professional standards for principals
[New Zealand Education Gazette and relevant Employment Agreement] - with the principal, teaching staff, and school’s community develop a strategic plan which documents how they are giving effect to the National Education and Learning Priorities through their policies, plans and programmes, including curriculum, assessment and staff professional development
[Section 138(1) and (2) Education & Training Act 2020] - maintain an on-going programme of self-review in relation to the above policies, plans and programmes, including evaluation of good quality assessment information on student progress and achievement
[Section 138(1) Education & Training Act 2020] - ensure there is an emergency plan for the workplace. The emergency plan must provide emergency procedures, including an effective response to an emergency, evacuation procedures, procedures for notifying emergency service organisations at the earliest opportunity and medical treatment and assistance procedures
[Section 127(1)(b) Education and training Act. The Health and Safety at Work Act 2015] - comply with the requirement to adopt a statement of delivery of the health curriculum, at least every two years, after consultation with the school community
[Section 91 Education and Training Act 2020].
6 Recommendation
ERO recommend that the tumuaki, poumarumaru and the leadership team work with Ngā Kura-ā-Iwi and Te Whakarōputanga Kaitiaki Kura o Aotearoa to develop an action plan to address the areas identified as key next steps and noncompliances in this report.
Rita Walker
Toka-ā-Nuku – Acting Director
Te Uepū ā-Motu – Māori Review Services
27 August 2024
7 Information about the kura
| Location | Ngāpuke, Taumarunui |
| Ministry of Education profile number | 1847 |
| Kura type | Full Primary (Years 1-8) |
| Kura roll | 52 |
| Ethnic composition | Māori 52 |
| Special features | Ngā Kura-ā-Iwi |
| Review team on site | June 2024 |
| Date of this report | 27 August 2024 |
| Most recent ERO report(s) | Education Review, May 2019; Education Review, July 2017; Education Review, June 2014. |